HLB (równowaga hydrofilowo-lipofilowa)

HLB (równowaga hydrofilowo-lipofilowa) to wartość liczbowa, która wskazuje, czy surfaktant ma większe powinowactwo do wody, czy do oleju.

Każdy surfaktant ma część o powinowactwie do wody i część o powinowactwie do tłuszczu. HLB wyraża proporcję między nimi. Najczęściej stosowana skala, zaproponowana przez Griffina dla surfaktantów niejonowych, obejmuje wartości od 0 do 20: niskie odpowiadają cząsteczkom lipofilowym, rozpuszczalnym w oleju, a wysokie cząsteczkom hydrofilowym, rozpuszczalnym lub dyspergowalnym w wodzie. W etoksylowanych surfaktantach niejonowych HLB rośnie wraz z długością łańcucha tlenku etylenu.

HLB daje orientację co do funkcji danego surfaktantu. W przybliżeniu niskie wartości sprzyjają emulsjom typu woda w oleju; średnie — zwilżaniu i emulsjom typu olej w wodzie; a wysokie — działaniu myjącemu i solubilizacji. Aby ustabilizować konkretną emulsję, dąży się do tego, by HLB układu odpowiadało wartości wymaganej przez fazę olejową, często mieszając dwa surfaktanty o różnym HLB.

To narzędzie formulacyjne, a nie miara skuteczności. Nie uwzględnia czynników zmieniających rzeczywiste zachowanie, takich jak temperatura (surfaktanty niejonowe tracą rozpuszczalność po podgrzaniu powyżej punktu zmętnienia), twardość wody, pH czy obecność soli i rozpuszczalników. Dla surfaktantów anionowych i kationowych obliczenie Griffina nie ma zastosowania i stosuje się inne metody. Dlatego karty techniczne środków czyszczących nie podają HLB: opisują rodzaj surfaktantu, dawkę i warunki stosowania.

Więcej informacji: Surfaktant · Surfaktant niejonowy · Emulsja chemiczna · Napięcie powierzchniowe